जुरिजेननाय,
भारत हादरआ खुन्दुं दिहुनगिरि मोनब्रै रोखोमनि एम्फौ जेरै इन्दि, मुगा, थसर आरो पाट एम्फौनि थागिबि। बेनि गेजेराव मुगा एम्फौआ सा-सानजा भारतनि गाहायै आसाम आरो बेनि खाथि-खाला ओनसोलनि हाजोआरि राज्योआव मोननाय जायो ।
आजै-आजौनिफ्रायनो आसामनि मुगा शिल्पआ बुहुमनि रेचम भुम सावगारियाव मोनसे एखुथा जायगा आवग्रिनानै दं ।
बे मोनब्रै रोखोमनि खुन्दुंगिरि एम्फौफोरनि गेजेराव मुगा आरो इन्दिखौ सा-सानजा ओनसोलनि हिमालयनि आफांआव मोननाय जायो आरो भारत हादरआ स’ना गाबनि खुन्दुं दिहुनग्रा गंसेल हादर महरै सिनायथि मोनदों ।
गोदो गोदायनिफ्रायनो थागिबि जनजातिफ्रा एम्फौ फिसिनायजों लोब्बा दं आरो बै समनि हादर खुंगिरिफोरनि नाजानायावनो भारतनि रेचम शिल्पआ गसंख्रांदोंमोन । आसामनि मुगा फिसिनाय, खन्दुं लुनाय आरो जि-जोम दानाया आसामनि थागिबिफोरजों लोब्बा दं ।
मुगा खुन्दंनि गुबै आखुथायआ जादों बिनि स’ना गाब, खुन्दुंनि गुन गोनां बेसेन आरो थाथि ।
जायखि जाया बिथिङाव दावगानोब्ला नेम बायदियै आरो गोनोखोआरि खायदा बायिदियै आरो बे बिथिङाव जायफ्रा नांथाबनानै दं बिसोरनो दिन्थिनायनि गेजेरजों, लिरनाय बिजाबनि गेजेरजों आरो गोजौ थाखोनि फोरोंथाय होनाया जोबोर गोनां।
बेबायदियैनो मुगा शिल्पजों लोब्बा थानाय आबादारिफोरखौबो मुगानि बायदि बिथिंनि गोनोखोआरि आदब खायदाफोरनि सायाव फोरोंथाय होयोब्ला मुगानि जौगाखांनायनि मिजिंथिनो हायो ।
मुगा खुन्दुंनि मिथिंगायारि गाब आरो गुन गोनां थाथिनि थाखाय सा-सानजानि बायजोआवबो थामहिनबा गुबुन हादरावबो बेनि गोबां नांगौथि दं । मुगा शिल्पनि मोनसे जोबोर गोनां दिगआ जादों-“मुगा शिल्पनि फैगौ गोनोखोआरिनि आदब-खायदा फोरनि सायाव गाहायाव सावरायनाय जादों-
मुगा फिथोबनि गुना-गुनः
- मुगा फिथोबफ्रा सना गाबनि आरो दावदै महरनि ।
- फिथोबफ्रा सेरखाय-बेरखाय जानानै थायो आरो मोनफा फिथोबनिफ्राय 350-450 मिटार गोलाव थादआ जासे खुन्दुं बेजे दिहुननो हायो ।
- खुन्दुं बेजे दिहुननायनि सिगां फिथोबफोरनि रैखाथि, सायखनाय, एम्फौ बुथारनाय आरो फिथोबफोरखौ गुरै खालामनो रुनानै लानांगौ ।
मुगा एम्फौ बुथारनायः
- मुगा फिथोबफोरखौ जालिनिफ्राय दिहुननायाव घारा एबा संग्रायाव गोबायै सान्दुंआव लामनानै सिंनि एम्फौफोरखौ बुथारनाय जायो ।
- एख’नबा फिथोबफोरखौ संग्रायनि हेफाजाबाव उखुन्दै होनाय बैसांआव दोननानैबो एम्फौ बुथारनाय जायो। बेबायदिनो एम्फौ बुथारनो 4-5 साननि सम नांगौ जायो ।
- एम्फौ थैनायनि उनाव फिथोबफोरखौ हुसियारै रैखाथि होनाय जायो ।
जेंनाफोरः-
सान्दुंआव होनानै एम्फौ बुथारब्ला साननि आलट्रा-भाय’लेट रोदानि दारै खुन्दुंनि गुना-गुनआ हामा जायो आरो खुन्दुंनि थाथिआबो बाङाय जालाङो । सान्दुंनि बिदुंआव मुगा फिथोबआव चेरिसिन मुंनि बेसादआ हामा जानायनि जाउनाव फिथोबफ्रा राखथि जायो । उननि बेलेयाव गुरै खालामनो गोबां रोखोमनि रासायनिक बेसाद बाहायनांगौ जाया आरो समनि गोनांथि जायो । जाउनाव खुन्दुं थुननायाव जेंना फैयो, खुन्दुंनि बिबांआ बाङाय जानाय लोगो लोगो खुन्दुंनि गुना-गुनआबो गाहाय थाखोनि जायो ।
गोनोखोआरि आदबः (बाङाय ख’रसआव मुगा एम्फौ बुथारग्रा आइजें)
- जेब्लाबो मोननाय बन एबा गुबुन गोरान बिलाइ-दालाइफोरखौ फोजोंनानै बिनि हेफाजाबाव मुगा फिथोब फोराननाय आरो एम्फौ बुथारनाय जोबोर बाङाय खर’सनि मोनसे आइजें एबा न’बावैसो सिगां दिबुननाय जादों ।
- बे न’एबा आइजेंनि हेफाजाबाव खनसेयाव 8 रोजासिम 8,9 घन्टाआव 40,000 रोजा मुगा फिथोब फोराननो आरो एम्फौ बुथारनो हायो ।
- बेबायदि न’एबा आइजेंनि बेसेनआ 28,000 रोजाल’। बिनि हेफाजाबजों रोजाफा फिथोब आरो एम्फौ बुथारनो थाखाय 11 रांनिल’ख’रसा जायो ।
- सेल्प-हेल्प ग्रुप, क’वारेन्टिब ससाइटि एबा कमन केसेलेरि सेन्टार बायदिआ बे आइजेंखौ फज’नायनि गेजेरजों मुगा खुन्दुं दाग्रा-लुग्राफोरखौ हेफाजाब होनो हायो ।
से रोजा मुगा फिथोबनि थाखाय मोब्लिब गोहोजों सोलिनाय फिथोब फोरानग्रा आरो एम्फौ बुथारग्रा दाजेम (यन्थ्र’) आरो न’एबा आइजेंनि रांखान्थि बिथिंनि रुजु-ज’खा बोफ्लेनाय एबा सावरायनाय ।
फारि आयदा मोब्लिबजों सोलिनाय बाङाय ख’रसा
| फारि | आयदा | मोब्लिबजों सोलिनाय | बाङाय ख’रसा |
|---|---|---|---|
| क. | फोरोंनो हानाय मुगा फिथोबनि बिबां | 25,000 | 8.000 |
| ख. | आयजेंनि बेसेन (रां) | 10,000.00 | 33,000.00 |
| ग. | फज’नायनि ख’रसा (रां) | 25,000.00 | गैया |
| घ. | गासै ख’रसा (रां) | 1,25,000.00 | 33,000.00 |
| ङ. | से रोजा मुगा फिथोबनि थाखाय जानाय ख’रसा (रां) | 5,000.00 | 2,000.00 |
| च. | नांगौ रोखोम सुबुं बोलो (अन्जिमा) | 1 | 1 |
| छ. | गु घन्टायाव ख’रस जानाय मोब्लिबनि बिबां | 80 इउनिट | गैया |
| ज. | सानफ्रोमबोनि नांगौ बननि बिबां | गैया | 40 के.जि |
| झ. | सानफ्रोमबो नांगौ मोब्लिबनि ख’रसा (मोनफा इउनिटआव 4 रां हिसाबै) | 320.00 | गैया |
| ञ. | सानफ्रोमबोनि नांगौ बननि ख’रस (100 के.जिफाआव 75.00 रां हिसाबै) | गैया | 30.00 |
| ट. | सानफ्रोमबो 50 रां हिसाबै सुबुं ख’रसा | 50.00 | 50.00 |
| ठ. | गासै बाहायनाय (रां) | 370.00 | 89.00 |
| ड. | सानफ्रोमबो मुगा एम्फौ ख’रसा | 14.80 | 11.10 |
